Marokkoda jaýlar gurulmaýar, olar palçykdan we döwürden ösdürilip ýetişdirilýär, binagärlik peýzažyň dowamyna öwrülýär, bu ýerde diwarlar guma birigýär. Marokkonyň merkezinde, syýahatçylyk ýollaryndan uzakda, göni burçlary daşary ýurt jisimleri hökmünde inkär edýän arhitektura peýda bolýar. Bu jaýlar peýzažda kesilmeýär, olar şondan ösüp çykýar, diňleriň egrilerini we oazisleriň akgynlylygyny gaýtalaýar. Gysylan toprak bilen işleýän ussatlar dereje ulanmaýarlar: bu ýerde el çelgisi kesgitleýär, göz bolsa gözýetim bilen deňleşdirilişi barlaýar. Bu ýerde organiki görnüşler moda däl-de, genetiki taýdan ýatda galýar: Berberler Atlas daglarynda beton meýilnamalardan has öň jaýlary şeýle gurupdyrlar.
Bu gurluşyň esasy talaby tebigy kondisioner hökmünde hereket edýän terrakota we palçykdyr. Bir metr galyňlykdaky diwarlar gijelerine sowuk howany saklaýar we gündizine ony goýberýär, ýekeje kompressorsyz 10 gradus gyzgynlyga çenli temperatura tapawudy döredýär. Emma iň täsirli aýratynlyk fasadlaryň plastikligidir. Penjireleriň açyklyklary ýel tutmak üçin gapaklara öwrülýär we jaýlaryň burçlary şeýle tegeleklenýär welin, gurluş asyrlaryň dowamynda ýel bilen şekillendirilen ýaly bolýar. Içki howlular — riadlar bolsa günorta palma agajynyň kölegesiniň fontanyň merkezine düşüp, çyglylygy kadalaşdyrýan ýaly dizaýn edilen.
Bu binagärlik geometrik takyklygyň häzirki zaman medeniýetine garşy çykýar. Jaýlaryň gönüburçlyk torlarda gurlan döwründe marokkoly senetkärler egri çyzygyň göz we ruh üçin has tebigydygyny subut edýärler. Ýerli uniwersitetleriň geçiren barlaglary tekiz egri çyzykly jaýlaryň ýaşaýjylarynyň howsala düşmek ähtimallygynyň 40% azdygyny tassyklaýar — beýni diwarlaryň we potoloklaryň birden geçişlerine büdräp bilmez. Mundan başga-da, kerpiçiň her inedördül metriniň bahasy sement nusgasyndan üç esse az bolup, degişli abatlaýyş işleri netijesinde onuň ömri ýüz ýyldan hem geçýär.
Paradoks şu ýerde, Günbatar binagärleri häzirki wagtda ylham almak üçin bu ýere ýygnanýarlar, ýaş marokkolylar bolsa kerpiç jaýlary geçmişiň galyndysy hasaplaýarlar. Arzan beton we iki gat aýnaly penjireler müňýyllyklaryň döwründäki tehnologiýalaryň ornuny tutýar we şäherleri ýüzsüz gutulara öwürýär. Şeýle-de bolsa, howa krizisi organiki gurluşyk işine ünsi gaýtadan çekýär: 2023-nji ýylyň tomsunda Marrakeşiň köne etraplarynda temperatura täze beton etraplardakydan 8 gradus pesdi. Jaý görnüşine gysylan tebigat diňe bir estetiki meseläniň däl-de, eýsem, güýçli yssyda ýaşamagyň hem çözgüdidir.
Şeýle gurluşlaryň her biriniň arkasynda binagär däl-de, aýyň dogry fazasyny bilýän we palçygyň ýarylmagynyň öňüni almak üçin ony kämil derejede ýugurýan hünärmen dur. Bu ýerdäki jaý satylýan zat däl-de, diri organizm: ol iýmitlenýär, ýagyşdan goralýar we mör-möjekleri kowmak üçin arça bilen tüsselenýär. Belki, hakyky kaşaňlyk tapawutlanýan jaýda däl-de, onuň çöl bilen birmeňzeş dem almak ukybyndadyr.
Show more