Atael, Arman we Sewginur Astanowlaryň Amul–Merw geçelgesiniň Beýik Ýüpek ýolunyň ýadygärliklerine bagyşlanan ylmy işi Pekinde geçirilen «CHCD2026» halkara simpoziumynda «Outstanding Paper Award» baýragyna mynasyp boldy.
Atael, Arman we Sewginur tarapyndan taýýarlanan «Silk Road Monuments of the Amul–Merv Corridor: Digital Documentation and Heritage Analysis» atly ylmy iş Hytaý Halk Respublikasynyň Pekin şäherinde geçirilen 8-nji Medeni mirasy sanlylaşdyrmak arkaly goramak boýunça halkara simpoziumynda (CHCD2026) uly gyzyklanma döretdi we «Outstanding Paper Award» baýragyna mynasyp hasaplanyldy.
«CHCD2026» 9-njy sentýabrda Aziýanyň iň abraýly ýokary okuw mekdepleriniň biri we häzirki halkara reýtinglerde yklymyň öňdebaryjy uniwersiteti hökmünde ykrar edilýän Tsinghua uniwersitetinde öz işine başlady. 12-nji sentýabra çenli dowam eden halkara forum «Re-sonance: Intelligence for Heritage Alive» şygary astynda geçirildi.
Simpozium dünýäniň 20-den gowrak ýurdundan we sebitlerinden alymlary, hünärmenleri, ýaş gözlegçileri, medeniýet, tehnologiýa we senagat pudaklarynyň wekillerini bir ýere jemledi. Forumyň esasy ugurlarynyň hatarynda medeni mirasy sanly usullar arkaly goramak, taryhy-medeni gymmatlyklary täze tehnologiýalaryň kömegi bilen öwrenmek, sanly dokumentleşdiriş, emeli aň we akylly tehnologiýalar arkaly mirasy täze nesillere ýetirmek ýaly meseleler boldy.
11-nji sentýabrda geçirilen «Young Scholars Session 1» sessiýasynda Atael bu ylmy barlagyň esasy netijelerini tanyşdyrdy. Çykyşda Amul–Merw ugrunda ýerleşýän taryhy ýadygärlikleriň hasaba alynmagy, sanly görnüşde dokumentleşdirilmegi, olaryň häzirki ýagdaýynyň öwrenilmegi we toplanan maglumatlaryň medeni mirasy ylmy taýdan öwrenmekde ulanylmagy barada gürrüň edildi.
Atael Türkmenistanyň «Demirgazyk ýyldyzy» hususy kärhanasynyň müdiriniň orunbasary we baş ylmy işgäri bolup, kärhanada «Experimental Archaeometry and Heritage Materials» taslamasyna ýolbaşçylyk edip, 2018-nji ýyldan bäri Amul–Merw söwda ýolunyň arheologiýasyny, şeýle hem ýurdumyzyň Lebap welaýatynyň taryhy-arheologik mirasyny yzygiderli öwrenýär. Arman häzirki wagtda Hytaýyň Şanhaý şäheriniň «East China University of Science and Technology» uniwersitetinde «Emeli aň we inženerçilik» ugry boýunça bilim alýar. Sewginur bolsa Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda takyk ugurlar boýunça mugallym bolup işleýär.
Şeýlelikde, ylmy topar dürli bilim we hünär gurşawlaryny birleşdirýän ýaş gözlegçilerden ybarat bolup, olaryň bilelikdäki işi Merkezi Aziýanyň taryhy-medeni mirasyny halkara ylmy giňişlikde täzeçe öwrenmegiň mümkinçiliklerini görkezýär. 2024-nji ýylda ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna giren Amul–Merw geçelgesi boýunça alnyp barylýan gözlegleriň aýratyn möhüm ugurlarynyň biri taryhy ýadygärlikleriň üç ölçegli (3D) şekilleriniň döredilmegi we olaryň esasynda ylmy barlaglaryň alnyp barylmagydyr.
«Demirgazyk ýyldyzy» hususy kärhanasynyň ýardam bermeginde, ylmy-senagat grantynyň çäklerinde, Amul–Merw ugrunda ýerleşýän taryhy-medeni ýadygärlikleriň 3D şekillerini döretmek, olaryň giňişlik aýratynlyklaryny öwrenmek we döredilen sanly modelleriň üstünde ylmy işleri geçirmek boýunça gözlegler amala aşyryldy.
Bu çemeleşme ýadygärlikleriň diňe bir şekilini saklamak bilen çäklenmän, eýsem, olaryň gurluşyny, giňişlik aýratynlyklaryny we häzirki ýagdaýyny sanly görnüşde hasaba almaga mümkinçilik berýär.
Şeýlelikde, medeni mirasymyzy sanly ulgama geçiriş bu ýerde diňe tehniki serişdeleriň ulanylmagy däl-de, taryhy mirasyň geljek üçin ylmy taýdan saklanmagynyň täze usuly hökmünde çykyş edýär.
«Outstanding Paper Award» baýragynyň türkmen alymlarynyň Amul–Merw geçelgesi boýunça işine berilmegi Türkmenistanyň taryhy-medeni mirasynyň, aýratyn-da Beýik Ýüpek ýolunyň türkmen topragyndaky ýadygärlikleriniň halkara ylmy giňişlikde öwrenilmegine goşulýan möhüm goşantlaryň biri boldy.
Amul–Merw geçelgesiniň ýadygärliklerini sanly hasaba almak, olaryň 3D nusgalaryny döretmek we ylmy taýdan seljermek boýunça alnyp barylýan bu işler Türkmenistanyň taryhy-medeni mirasynyň diňe geçmişe degişli gymmatlyk däldigini, eýsem, häzirki zaman ylmy we tehnologiýa arkaly öwrenilip, geljek nesillere ýetirilýän janly mirasdygyny ýene-de bir gezek aýdyň görkezýär.
