Sanly ykdysadyýeti ösdürmek we ýokary tehnologiýaly önümçilikleri kemala getirmek wezipesi geljekki hünärmenleriň innowasion pikirleniş ukybyny, tehniki döredijiligini kemala getirmegi talap edýär. Bu ugurda ýurdumyzyň öňdebaryjy ýokary okuw mekdepleriniň biri bolan Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda hem döwrebap işler durmuşa geçirilýär. Ýakynda institutyň binýadynda talyp ýaşlaryň arasynda geçirilen robot tehnikasy boýunça bäsleşik munuň aýdyň subutnamasydyr.
Bu çäre diňe bir bäsleşik bolman, eýsem, talyplaryň amaly ukyplaryny, programmalaşdyrmak we inženerçilik başarnyklaryny synamak, şeýle hem olaryň ylmy gözleglerini höweslendirmek boýunça innowasion meýdança öwrüldi.
Sanly bilim we inženerçilik medeniýeti.
Häzirki wagtda dünýäde robot tehnikasy, emeli aň we awtomatlaşdyrylan ulgamlar önümçiligiň ähli ugurlaryna, aýratyn-da, energetika pudagyna işjeň ornaşdyrylýar. Energetika desgalarynyň howpsuzlygyny üpjün etmekde, awtomatiki dolandyryş ulgamlaryny sazlamakda we kiberhowpsuzlyk çärelerini kämilleşdirmekde intellektual robotlaryň orny örän uludyr. Ýokary okuw mekdebimizde geçirilen bu bäsleşik hem talyplaryň nazaryýetde alan bilimlerini amalyýetde nähili ulanýandyklaryny açyp görkezdi.
Bäsleşigiň dowamynda talyplar özleriniň guran we programmalaşdyran robot tehnikalaryny dürli ugurlar boýunça bäsleşdirdiler. Guramaçylyk derejesi we oňa gatnaşyjylaryň taýýarlygy çäräni synlamaga gelen mugallymlar düzümini we myhmanlary haýran galdyrdy. Talyplar dürli mikrokontrollerleri (Arduino, Raspberry Pi we ş.m.) ulanyp, energetika we maglumat howpsuzlygy pudaklaryna degişli amaly meseleleri çözmäge ukyply sensorly robotlary we awtomatlaşdyrylan ulgamlary görkezdiler.
Bäsleşigiň esasy ugurlary we şertleri.
Robot tehnikasy boýunça geçirilen bäsleşik birnäçe esasy ugurlardan ybarat boldy. Şolaryň hatarynda:
Awtonom dolandyrylýan robotlar: Bu şertde robotlar ýörite çyzylan çyzyklaryň we böwetleriň üsti bilen bellenen menzile iň gysga wagtda we ýitgisiz ýetmelidiler. Bu ýerde talyplaryň robotyň durnuklylygyny we durnukly algoritmleri programmalap bilmek ukyby synaldy.
Energetika ulgamy üçin innowasion taslamalar: Gatnaşyjylaryň bir bölegi gün panellerini awtomatik usulda Günüň şöhlesine tarap öwürýän smart-ulgamlary, şeýle hem transformator beketlerinde ýangynyň ýa-da näsazlygyň öňüni alýan duýduryş robotlarynyň nusgalaryny tanyşdyrdylar.
Kiberhowpsuzlyk we maglumat ulgamlary: Robotlaryň arasynda maglumat alyş-çalşygyny goramak, olary daşardan bolup biljek kiberhüjümlerden gorap saklamak boýunça dizaýn edilen programmalar bäsleşigiň iň gyzykly bölümleriniň biri boldy.
Mugallymlar we ýörite hünärmenlerden ybarat bolan eminler topary taslamalara baha berende diňe bir robotyň tizligine däl, eýsem, onuň dizaýnyna, energiýa tygşytlylygyna, iň esasy hem, taýýarlanan taslamanyň önümçilige ornaşdyrylma mümkinçiligine aýratyn üns berdiler.
Mugallymyň gözi bilen: Ýaşlaryň tehniki zehini.
Biz ýokary okuw mekdebiniň mugallymlary hökmünde talyplarymyzyň gysga wagtyň içinde şeýle çylşyrymly taslamalaryň hötdesinden geljekdigine doly ynanýardyk. Çünki okuw sapaklarynyň dowamynda inženerçilik psihologiýasy, ergonomika, ýokary matematika we kiberhowpsuzlyk ýaly ugurlar boýunça berilýän çuňňur bilimler olaryň tehniki dünýägaraşyny doly kemala getirýär. Ýöne bäsleşigiň dowamynda ýaşlaryň görkezen döredijilik ukyby, bilesigelijiligi we gije-gündiz zähmet çekip taýýarlan robotlary biziň guwanjymyzy has-da artdyrdy.
Aýratyn bellemeli zat, talyplar diňe bir tehniki taslama dizaýn etmek bilen çäklenmän, eýsem, toparlaýyn işlemegiň, wezipeleri özara dogry paýlamagyň ajaýyp nusgasyny hem görkezdiler. Bir talyp robotyň mehaniki gurluşyny we «AutoCAD» ýa-da «KOMPAS-3D» programmalarynda 3D modelini çyzan bolsa, beýlekisi onuň «Python» ýa-da «C++» dillerinde koduny ýazdy, üçünji bir talyp ulgamyň ergonomiki taýdan amatlylygyny üpjün etdi. Bu bolsa hakyky toparlaýyn ylmy işiň netijesidir.
Geljegiň hünärmenleri ýetişýär.
Bäsleşigiň ahyrynda ýeňiji bolan we aýratyn tapawutlanan toparlara institutymyzyň ýolbaşçylary hem-de jemgyýetçilik guramalary tarapyndan Hormat hatlary we gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy. Emma bu bäsleşigiň iň uly baýragy — talyplaryň gözlerindäki ylma, tehnika bolan höwes we öz güýçlerine bolan ynam boldy.
Şeýle çäreler talyplaryň geljekde dünýä derejeli hünärmenler bolup ýetişmegine uly itergi berýär. Bu ýerde kemala gelen taslamalaryň käbiri geljekde uly ylmy-gözleg işlerine, hatda önümçilik patentlerine öwrülip biler. Türkmenistanyň Döwlet energetika instituty mundan beýläk hem ýurdumyzyň energetika hem-de maglumat howpsuzlygy pudaklary üçin iň döwrebap, innowasion pikirlenip bilýän hünärmenlar goruny taýýarlamaga öz goşandyny goşmagy dowam etdirer.
Ýaş nesliň ylym-bilim almagy, innowasiýalar dünýäsine aralaşmagy üçin ähli şertleri we mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyza hem-de hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden sagbolsun aýdýarys. Mugallymlar düzümi hökmünde biz hem Arkadagly Serdarymyzyň ynanan ýaşlaryny kämil we Watana wepaly hünärmenler edip ýetişdirmek ugrunda güýç-gaýratymyzy gaýgyrmarys.
