Aspendosyň gadymy şäherinde (Türkiýe, Antaliýa welaýaty) geçirilen gazuw-agtaryş işleri mahalynda arheologlar derýa hudaýynyň seýrek şekili bolan mozaikany tapdylar. Ol biziň eýýamymyzyň III asyryna degişli. Rowaýata görä, Aspendos biziň eýýamymyzdan öňki 1000-nji ýylda Argos atly grek şäherinden gelen kolonistler tarapyndan esaslandyrylypdyr. Biziň eýýamymyzdan öňki V asyra çenli şäherde ýokary hilliligi üçin gymmatly hasaplanýan we şonuň üçin grek dünýäsine ýaýradylan kümüş teňňeler ulanylypdyr. Aspendos Ortaýer deňzinden 16 kilometr uzaklykda, Ýewrimedon derýasynyň (häzirki Köprüçaý) kenarynda ýerleşýärdi. Bu ýer şäheriň gülläp ösmegini üpjün etdi: ol möhüm geçelge nokadyna öwrüldi we duz, zeýtun ýagy we agaç söwdasy arkaly baýlaşdy.

Aspendos biziň eýýamymyzdan öňki 130-njy ýyllarda Osman imperiýasynyň gözegçiligine geçýänçä, taryhyň dürli döwürlerinde Lidiýa, Pars, Makedoniýa we onuň mirasdüşerlerine tabyn boldy. Ol Rimiň gözegçiligine geçmedi. Rim döwründen galan binalaryň köpüsi şu güne çenli saklanyp galypdyr, şol sanda ybadathana, agora, stadion, derwezeli diwarlar, hammamlar, suw geçirijisi we teatr. Teatr Ortaýer deňzinde iň gowy saklanyp galan binalaryň biri hasaplanýar; 1994-nji ýyldan bäri ol ýerde opera we balet festiwaly geçirilýär.

Miladynyň 395-nji ýylyndan başlap, Aspendos Gündogar Rim imperiýasynyň (soňra Wizantiýanyň) bir bölegi bolupdyr. XIII asyryň başynda ol Seljuk türkleri tarapyndan basylyp alnypdyr, şondan soň bolsa kem-kemden pese gaçypdyr we çöle öwrülipdir.

Mozaika teatry akropol bilen birleşdirýän Teatr köçesiniň Gündogar meýdançasyndan tapyldy. Mozaikanyň polunyň uludygy çaklanylýar: takmynan alty metr giňlikde we 25 metr uzynlykda. Häzirlikçe mozaikanyň diňe bir bölegi, takmynan 7,5 metr uzynlykdaky nusgasy açyldy. Mozaika panelleriniň birinde şäheriň ýerleşýän derýasyny janlandyrýan hudaý Ýewrimedon suratlandyrylýar. Şekilde onuň derýanyň kenarynda ýatan pursady görkezilip, hudaýyň eli amforanyň üstünde durýar. Sag elinde gamyş tutýar we aýagynda balyklar ýüzýär. Hudaý ýagty ýaşyl lybas geýýär we gamyşdan ýa-da otdan taýýarlanan çemen onuň ýanynda.

Ewrimedony suratlandyrýan panel dürli geometrik we gül nagyşlary bilen gurşalan. Ýakyndaky başga bir açyk panel gara we ak geometrik nagyş bilen doldurylan.

Arheologlar mozaikalaryň aslynda howuzy bezeýändigine ynanýarlar. Şeýle-de bolsa, 262-nji ýylda ýer titremesi sebäpli, bina zeper ýetipdir, şondan soň ol ​​otaglara bölünipdir.

Derýa hudaýlary grek-rim sungatynda umumy keşplerdir, ýöne olar Anadoly mozaikalarynda seýrek duş gelýär. Ewrimedon şekilinde gözlegçiler ýerli geografiýanyň şöhlelenmesini görýärler.

Rim we Wizantiýa mozaikalary Türkiýede seýrek tapylan zatlar däl. Mysal üçin, 2024-nji ýylda ýurduň gündogarynda haýwanlary we ösümlikleri suratlandyrýan uly mozaikanyň tapylandygy, 2025-nji ýylda bolsa günorta-gündogarda haýwanlaryny suratlandyrýan «hristian» mozaikasynyň tapylandygy habar berildi.